01.Kenevir, dünyanın en eski lif bitkilerinden biri olup Anadolu’da M.Ö. 1500’lerden beri üretildiği kazı buluntularıyla kanıtlanmıştır. Osmanlı döneminde Trabzon, Ordu, Samsun (Canik), Aydın, İzmir ve Kastamonu gibi bölgeler kenevir üretiminde öne çıkmıştır. Türkiye’de özellikle Samsun’un Vezirköprü ilçesinde yıllardır yetiştirilen kenevir, 2019 yılında bölgenin merkez seçilmesiyle yerli tohumlarla yeniden canlanmış ve üretim artmıştır. Enstitümüzde geleneksel üretim yöntemleri yaşatılarak kenevir liflerinden kumaş dokuma, doğal boyama, giysi, aksesuar ve ev tekstili ürünleri yapılmaktadır. Çevre dostu bu organik ürünler Bohça ve Enstitü mağazalarında satışa sunulmaktadır.
02.Kitre bebekler geven otunun özsuyu olan kitrenin pamuk ve tel ile birleştirilerek bebek figürü haline getirilmesiyle ortaya çıkarılmaktadır. İnsanlık tarihi kadar eski olan minyatür insan figürleri yapma sanatı, Anadolu’da kitre kullanarak artık parçalardan oyuncak yapma niyeti ile yaşatılmıştır. Bebeklerin kıyafetleri ise Anadolu giysilerinin insanı şaşırtan renk ve malzeme zenginliğini belgeleyen birer unsur haline gelmiştir. Bu kültürün devam ettirilmesi amacıyla kitre bebekler enstitümüz öğretmen ve usta öğreticilerinin hünerli ellerinde yeniden hayat bulmaktadır. Üretilen ürünler çeşitli sergilerde teşhir edilmekte ve Enstitü mağazasında satışa sunulmaktadır.
03.El dokuması olan Vezirköprü Susuz Bezi, ilimiz Vezirköprü ilçesine ait olan geleneksel bir dokuma kültürüdür. Ürün geçmişte ve günümüzde halen peşkir, çeşitli örtü, çember, içlik ve don olarak kullanılmaktadır. Bu dokuma kültürünün gelecek kuşaklara aktarılıp yaşatılabilmesi ve sürdürülebilirlik kapsamında yeni kullanım alanlarının açılmasını sağlamak amacıyla Enstitümüz bünyesinde üretimi yapılmaktadır. Üretilen ürünler enstitü mağazasında satışa sunulmaktadır
04.Bafra Zembili; Kızılırmak Deltasında yetişen bir çeşit çayır otu kındıra ile mısır bitkisinin yelek de denilen dış yapraklarının birlikte örülmesi ile oluşturulan bir üründür. Bafra bölgesinde zembil örme sanatının Bafra’ya özgü bir sanat haline gelmesinin nedeni; zembil için gerekli olan kındıra otunun ve mısırın bir arada yetiştiği tek bölge olmasıdır. Elde edilen ürünler genellikle çanta, sepet şapka, süs objesi ve hediyelik eşya olarak kullanılmaktadır. Bu kültürünün gelecek kuşaklara aktarılıp yaşatılabilmesi ve sürdürülebilirlik kapsamında yeni kullanım alanlarının açılmasını sağlamak amacıyla Enstitümüz bünyesinde üretimi yapılmaktadır.
05.Özgürlük ve bağımsızlık yolunda başlatılan Milli Mücadele için Samsun’a doğru yola çıkan Ulu Önder Atatürk ve on sekiz silah arkadaşının şehre vardıklarında ilk adımı attıkları yer Samsun Tütün İskelesi’dir. Vatan sevgisi ile dolup taşan, genç yaşlı tüm halkın 19 Mayıs 1919 sabahı karşılama yaptığı sevinç gösterilerine tanıklık edilen bu yeri ölümsüzleştirmek için iskele yeniden düzenlenmiş 19 Mayıs 2009 tarihinde halkın hizmetine sunulmuştur. Bu tarihi mekânda, özellikle 19 Mayıs Gençlik ve Spor Bayramlarında vatan sevgisiyle dolup taşmış olan, Atatürk’e minnettarlığını göstermek için oraya akın akın gelen Samsun halkıyla inanılmaz bir bayram atmosferi yaşanmaktadır.Sıraltı oksit boyalar kullanılarak sulu boya tekniğiyle hazırlanmıştır.
06.Samsun’un simgesi haline gelen bronz Atatürk Heykeli, Avusturyalı heykeltıraş H. Krippel’e yaptırılmış ve 15 Teşrinisani 1931’de bir Alman vapuruyla Samsun’a getirilmiştir. Açılışı 15 Kânunusani 1932’de büyük bir törenle yapılmıştır. Kaidesiz yüksekliği 4,75 metre, kaideli yüksekliği ise 8,85 metredir. Atatürk, şahlanan bir at üzerinde dimdik oturmuş, batıya dikilen bakışlarıyla azmi, korkusuzluğu ve Türklüğün gücünü simgelemektedir. Kaidenin kabartmalarında cephane taşıyan halk ve Atatürk’ün zafer simgesi olarak halkıyla bütünleşen tasviri yer alır. Kaide yazıtlarında ise 19 Mayıs 1919’un milli mücadele başlangıcı ve heykelin 1931’de Samsun halkı tarafından dikildiği belirtilmektedir. Türkiye’nin on üçüncü, Krippel’in ise ülkemizdeki dördüncü heykeli olan bu eser, milli mücadele ruhunun sembolüdür. Çalışma, sıraltı oksit boyalarla sulu boya tekniğinde çini pano ve gümüş levhadan kıl testereyle şekillendirilmiş broş olarak da yorumlanmıştır.
07.Bandırma Vapuru, 19 Mayıs 1919’da Mustafa Kemal Paşa ve silah arkadaşlarını Samsun’a ulaştırarak Millî Mücadele’nin Anadolu’dan başlatılmasında tarihi bir görev üstlenmiştir. Üç günlük yolculuk sonunda İstanbul’dan Samsun’a varan vapur, bir milletin kaderini taşıyan vasıta olarak Türk tarihindeki müstesna yerini almıştır. 1999’da dönemin Valisi Metin İlyas Aksoy’un girişimiyle Samsun Büyükşehir Belediyesi ve İl Özel İdaresi tarafından 300 günde aslına uygun biçimde yeniden inşa edilmiş, 2003’te halkın hizmetine açılmıştır. 2005’ten itibaren Samsun Büyükşehir Belediyesi’ne devredilen yapı, Kültür ve Sosyal İşler Dairesi Başkanlığı tarafından müze olarak işletilmektedir. Çalışmada sıraltı oksit boyalarla sulu boya tekniğiyle hazırlanmış çini pano ve cam füzyon tekniğiyle transfer uygulaması yapılmış cam pano yer almaktadır.
08.Samsun Saat Kulesi, Osmanlı’da batılılaşma sürecinin simgesi olarak Sultan II. Abdülhamid’in emriyle 1886’da Fransız bir mühendise yaptırılmış, 9 Mayıs 1887’de açılmıştır. Saat işlevinin yanı sıra yangın gözetleme amacıyla da tasarlanmıştır. 1933’te teknolojik gelişmelerle elektrikli saat ve siren sistemi eklenmiştir. Ancak 1943 Samsun depreminde ağır hasar görerek yıkılmıştır. Uzun süre meydanda saat kulesi bulunmazken, 1977’de Kemal Taner’in tasarımıyla Samsun Belediyesi tarafından yeni kule inşa edilmiş, saatleri İsviçre’den getirilmiştir. 2001’deki çevre düzenlemesiyle kule ilk tasarımına uygun şekilde yeniden düzenlenmiştir. Çalışmada sıraltı oksit boyalarla sulu boya tekniğiyle yapılmış çini pano ve fincan takımı yer almaktadır
09.Halk arasında “Büyük Camii” olarak bilinen, çeşitli kaynaklarda “Ulu”, “Cami-i Kebir”, “Valide” ve “Hamidiye” adlarıyla geçen caminin inşa kitabesi bulunmamaktadır. Ahşap olduğu bilinen ilk yapının 1869’daki büyük yangında yandığı kaydedilir. Kaynaklara göre cami, 1884’te Batumlu Hacı Ali tarafından kâgir olarak yeniden yaptırılmış ya da Sultan Abdülaziz’in annesi Pertevniyal Valide Sultan’ın katkılarıyla onarılmıştır. Bu durum, yapının 1884 civarında yeniden inşa edildiğini göstermektedir. Eski fotoğraf ve belgelerdeki mihrab, minber ve minare günümüzde büyük değişiklikler geçirmiştir. Kubbedeki duvar resimleri ise yapılan yenilemelerle özgünlüğünü yitirmiştir. Cephe süslemeleri son dönem restorasyonlarında ortaya çıkarılmıştır. 1945 sonrası depremlerden sonra yapılan onarımlar aslına uygun yapılmamış olsa da, son restorasyonlarla yapının özgün görünümünün korunmasına özen gösterilmektedir.
10.Mülkiyeti Samsun Vakıflar Genel Müdürlüğü’ne ait olan Göğceli Camii, 1983 yılında bugünkü kapı ve pencerelerle yenilenmiştir. Kaynaklarda cami farklı isimlerle anılmaktadır: “Göçeli”, “Göğceli”, “Kökçeli” ve “Mezarlık Camii”. Kim tarafından yaptırıldığına dair bir kitabe bulunmamaktadır. Bazı kaynaklar yapının 1195’te inşa edildiğini söylese de Amerikalı bilim adamı P. I. Kuniholm’un dendrokronoloji yöntemiyle yaptığı incelemeler sonucunda, caminin 1206 yılında yapıldığı kesinleşmiştir. Mezarlık içerisinde yer alan cami yaklaşık 392 m² alan kaplamakta, kırma çatısı alaturka kiremitlerle örtülüdür. Çoğunluğu meşe ağacından olan, kalınlıkları 15-19 cm arasında değişen beden duvarları, dilimler halinde üst üste bindirilmiş, köşelerde ise “kurt boğazı” tekniğiyle birbirine geçirilmiştir. Taban, iri taşlar üzerine yerleştirilen kalın kütüklerle yükseltilerek toprakla teması kesilmiştir. Harim kısmına, sonradan eklenen tek kanatlı kapıyla giriş sağlanmaktadır.
11.Orta Karadeniz Bölgesi’nde Halys ve Iris nehirleri arasında verimli ovalarda kurulan Amisos, Pontos Bölgesi’nin önemli kentlerinden biridir. Günümüzde Samsun’un kuzeybatısında, kuzey-güney doğrultulu bir tepe üzerinde yer alan bu antik kent, bölgenin kültürel mirasında büyük öneme sahiptir. Samsun Müzesi’nde sergilenen ve 56 m² taban ölçüsüne sahip Amisos Mozaiği, 1958’de Sağırlar Okulu’nun hafriyat çalışmaları sırasında bulunmuştur. Arkeolojik incelemeler, mozaiğin güneyden gelen gezici ustalarca yapıldığını ortaya koymuştur. Mozaiğin figürlü sahnesinde Akhilleus ve Thetis işlenmiş, alt kısımdaki yazıtta ustasının “Orentes” olduğu belirtilmiştir. Teknik ve işçilik özellikleri göz önünde bulundurulduğunda, eserin Roma İmparatoru Alexander Severus döneminde, MS 3. yüzyılın ilk yarısında yapıldığı ve bir Roma villasının taban döşemesi olduğu anlaşılmaktadır. Merkez panoda Akhilleus ve Thetis sahnesi yer alırken, çevresindeki köşe panolarında dört mevsim, bitkilerle betimlenmiş kadın ve erkek büstleriyle kişileştirilmiştir.
12.Amazonlarla ilgili en kapsamlı tanım, Sicilyalı Diodorus’a aittir. Diodorus, İskit kökenli Amazonların Themiskyra adlı kentte yaşadığını, bu kentin Thermedon (günümüzde Terme Çayı) kıyısında bulunduğunu ve burada büyük bir sarayın yer aldığını aktarır. Rivayete göre kadınlar, savaşta güçsüz kalmamak için kız çocuklarının göğüslerini dağlardı. Terme Çayı, Samsun’un Karaorman Çayı’ndan doğar ve Salıpazarı dereleriyle beslenerek kuzeybatıya akar. Antik Yunan tarihçileri, MÖ 1200’lerde bu çayın kıyısında Amazon kadınlarının yaşadığını ileri sürmüştür. Terme ilçesi yakınlarında kurulduğu düşünülen Themiskyra, Amazon kraliçelerinin başkenti olup “Temiskor” adıyla anılmıştır. Amazonlar burada bağımsız bir devlet kurarak Karadeniz ve Poti Bölgesi’nde hâkimiyet sağlamış, Ay Tanrıçası Semele onuruna şenlikler düzenlemiştir. Günümüzde de Terme’de Amazon kadınlarının anısına festivaller yapılmaktadır.