01.Eskişehir’de “beyaz altın” olarak bilinen lületaşı, 300 yıllık geçmişiyle kentin simgesidir ve dünyada “deniz köpüğü” adıyla tanınır. Dünya üzerinde çok az yatak bulunan bu değerli taşın en kaliteli örnekleri Sepetçi, Kozlubel, Karatepe ve Türkmentokat köylerinden çıkarılır. Uzun ve zahmetli işleniş sürecinde ustalık ve incelik ön plandadır. Lületaşı, nikotini çekme özelliği nedeniyle özellikle pipolarda tercih edilen eşsiz bir malzemedir. Ayrıca insan sağlığına fiziksel ve ruhsal katkılar sağladığına inanılır. Eskişehir’de yalnızca usta ellerde işlenerek dekoratif ve sanatsal ürünlere dönüşen bu taş, enstitümüzde yıllar önce kurulan atölyelerde geleneksel ve modern desenlerle aksesuar ve süs eşyası olarak yaşatılmaktadır.
02.Eskişehir’in köklü dokuma geleneği, özellikle Sarıcakaya ilçesi Dağküplü Köyü’nde günümüze dek ulaşan önemli bir kültürel mirastır. Geçmişte hemen her evde yapılan bu el sanatı, annelerden kızlarına aktarılarak nesiller boyu sürdürülmüştür. Yörede üretilen dokumalar; “cimcik”, “deveboynu”, “esranlı”, “enik”, “toplu” ve “yolaklı” gibi özgün desenlerle süslenmiş, zemin rengi olarak ise ipliğin doğal tonu tercih edilmiştir. Enstitümüzün 2005 yılında kurduğu bez dokuma atölyesi sayesinde, sandıklardan toplanan peşkir ve kumaş örnekleri aslına uygun şekilde yeniden üretilerek yaşatılmaktadır. Böylece unutulmaya yüz tutmuş bu sanat günümüze taşınmış, “Dokumanın Dili” adlı giysi koleksiyonu hazırlanarak sahne gösterileriyle sanatseverlere sunulmuş ve kültürel miras korunmuştur.
03.Beş Bacalı Kilim, tasavvufta insan ruhunun arınma yolculuğunu anlatan beş merhaleyi simgeleyen, ince işçilikle dokunmuş özel bir eserdir. Sivrihisar Kalesi’ne atfedilen rivayete göre, kuşatma altındaki kaleyi kurtarmak için bir Türk kızı bilinçli olarak esir düşmüş, kalede gördüğü stratejik noktaları dokuduğu kilim üzerine gizli simge ve motiflerle aktarmıştır. Türk askerleri bu kilimi ele geçirerek desenlerden kale planını çözmüş ve uzun süredir alınamayan kaleyi fethetmeyi başarmıştır. Kilimdeki motifler surları, burçları, geçitleri ve askeri birliklerin yerlerini temsil etmektedir. Tarihi bir strateji aracı olarak da kullanılan Beş Bacalı Kilim, bugün Sivrihisar’da hâlâ yaşatılan en değerli dokumalardan biri olarak kültürel önemini sürdürmektedir.
04.Yerleşik hayata geçmiş Yörük ve Türkmen köylerinde kilim, cicim, zili, sumak ve pala dokumacılığı; heybe, çuval ve yastık yapımıyla birlikte önemli bir geleneksel el sanatıdır. Özellikle cicim ve sili dokumaları, diğerlerinden farklı özellikleriyle öne çıkar. Sililerde yüz ve ters kısımlar tamamen farklıdır; yüz kısmındaki motifler kabarık, sonradan işlenmiş gibi görünürken, terslerinde motif iplikleri sarkık ve karışık bir manzara oluşturur. Bu dokumalar genellikle iki kişi tarafından, çözgü ipliğinden geçirilerek ıstarın ters yüzünde yapılır. Eğer zemin dokuma kısım kısım desenlenirse buna cicim, zemin tamamen veya büyük ölçüde desenle kaplı olursa sili denir. Yörelere göre farklı adlarla anılır; örneğin Eskişehir Kırka’da “Ak Namazlağ”, Yapıldak ve Karaören köylerinde “Ağ İteği”, Afyon Emirdağ Türkmenleri arasında ise “Sili” adıyla bilinir.
05.Eskişehir’in Mihalıççık ilçesine bağlı Sorkun Köyü, 800 yıllık geçmişiyle çömlekçilik sanatının en önemli merkezlerinden biridir. 80 haneli, yaklaşık 500 nüfuslu köyde çömlekçilik, endüstri çağının etkisinden uzak, atadan kalma otantik yöntemlerle sürdürülmektedir. Köyde neredeyse her ev bir “atölye ev” niteliğinde olup, çömlekler döner çarkta şekillendirilmekte ve “ütme” adı verilen pişirme işlemi açık arazide yapılmaktadır. Bu yöntem, neolitik dönemden günümüze değişmeden gelmiş kadim bir tekniktir. Yörede üç temel boy çömlek üretilmektedir: en küçük boy “gıdı”, orta boy “cin”, büyük boy ise “birerlik” olarak adlandırılır. Ayrıca bütün bir kuzunun pişirilmesine uygun “kuzuluk” çömlekler de yapılmaktadır. Köyde üretilen bu otantik ürünler, yaz aylarında gelen yerli ve yabancı turistlere sunulmakta, pazarlamada herhangi bir sıkıntı yaşanmamaktadır.